በቅርቡ፣ ከመስመር ላይ አድማጮቻችን አንዱ የክርስቶስ መስቀል ላይ መሰቀል ለሰው ልጆች መዳን አስፈላጊ ነበርን? ብሎ ጠየቀ። አንድ አቅራቢ የክርስቶስ ሞት ለመዳን አስፈላጊ አልነበረም፣ ከሁሉ በላይ ጠቃሚው ትንሣኤው ብቻ ነው ሲል እንደተናገረ ሰምተዋል። እንዲሁም አቅራቢው የኢየሱስ በመስቀል ላይ ሞት የአጋንንታዊና የሰው ስርዓቶች የኃይልና የሥልጣን መጨረሻ ለመግለጥ ብቻ ነበር እንጂ፣ ለመዳን የሚያስፈልግ ነገር ለማቅረብ አልነበረም ብሎ አስተያየት ሰጥቷል። የእርሱ አቋም ትንሣኤው በአጋንንታዊ ሥልጣን ላይ ያለውን ድል እንዳሳየ እና በእውነቱ መዳንን የሚያመጣውም ይህ ነው የሚል ነው።

ይህን አቋም የሚያቀርበው ሰው፣ ምናልባት እጅግ የተሳሳተ ከሆነው የቅጣት/የሕግ ትምህርት (penal/legal theology) ለመራቅ እየሞከረ ይሆናል። ይህ ትምህርት የእግዚአብሔር ሕግ እንደ ሰው ሕግ እንደሚሠራ በሚለው ሐሰት ላይ የተመሠረተ ነው፤ በዚህም “ፍትሕ” ማለት ለሉዓላዊው የወንጀል ዕዳ ለመክፈል ቅጣት መፈጸም እንደሆነ ይቆጠራል። ስለ እግዚአብሔር ሕግ ያለው ይህ የተዛባ አመለካከት፣ እግዚአብሔር በፍጥረቱ ላይ እንደ ቅጣት ሞትን የሚያመጣ ምንጭ እንደሆነ የሚያቀርቡ የተሳሳቱ የማስተስረያ (atonement) ሞዴሎችን አስከትሏል። ከዚያም ኢየሱስ እግዚአብሔር የሚያመጣውን ቅጣት በራሱ ላይ የተቀበለ መፍትሔ እንደሆነ ይቀርባል፤ ከዚያም ወደ ሰማይ ተመልሶ ደሙን/መሥዋዕቱን ለአብ በማቅረብ አብን ለማስታገሥ፣ ቁጣውን ለማስታረቅ እና ሕጉ እኛን እንዳይገድል ለማድረግ እንደከፈለ ይተረጎማል።

ስለዚህ፣ በእግዚአብሔር ላይ ያለውን እምነት ከሚያበላሽው ከተዛባና ከተሳሳተ የቅጣት/የሕግ ሥርዓት ለመራቅ የሚደረገውን ጥረት አደንቃለሁ። ሆኖም የቀረበው መፍትሔ የኃጢአትን እውነተኛ ባህሪ፣ እውነታ እንዴት እንደምትሠራ፣ እና ሰው ከኃጢአት እንዲድን የክርስቶስ ተተኪ መሥዋዕት ለምን አስፈላጊ እንደሆነ በትክክል ሊረዳ አልቻለም።

ግልጽ ልሁን፤ ሰው ዘር ከኃጢአት ሊድን የሚችለው ያለ ኃጢአት ሕይወት፣ በፈቃዱ የሆነ እና ተተኪ የሆነ የክርስቶስ ሞት ያለ አልነበረም። ይህ የሆነው በሆነ የቅጣት/የሕግ ሥርዓት ምክንያት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ሕይወትንና እውነታን እንዲሠሩ በፈጠረበት መንገድ ምክንያት ነው። ይህ የእግዚአብሔር የንድፍ ሕግ፣ የሕይወት ሕጎች መስፈርት ነበር፤ ልክ መተንፈስ ለሕይወት አስፈላጊ እንደሆነ ሁሉ።

የእኔ አመለካከት ሕይወት በሁሉም የማንነታችን ዘርፎች—መንፈስ፣ ነፍስ እና ሥጋ—ከእግዚአብሔር ጋር ፍጹም መስማማትን እንደሚፈልግ ነው። አዳምና ሔዋን በእግዚአብሔር ላይ ያላቸውን እምነት በሰበሩ ጊዜ፣ በፍርሃትና በራስ ወዳድነት መንፈሳቸውን—በፍጥረታቸው ጊዜ እግዚአብሔር በአዳም ውስጥ የነፈሰውን የሕይወት እስትንፋስ—አበላሹት። ከዚያ በፊት የሰይጣንን ሐሰት ከማመናቸው በፊት፣ ያለ ኃጢአት በሆነ የፍቅርና በእግዚአብሔር የመታመን መንፈስ ይመሩና ይነቃቁ ነበር። ሐሰቱን ባመኑ ጊዜ ግን፣ የሚያነቃቃቸውን መንፈስ በፍርሃትና በራስ ወዳድነት አበላሹት፤ ይህም ከእግዚአብሔር እንዲሸሹና እንዲደበቁ፣ ሌሎችን እንዲወቅሱ፣ እና ያደረጉትን ለመሸፈን እንዲሞክሩ አደረጋቸው።

ይህ የመኖር ሁኔታ ከሕይወት ጋር የማይስማማ፣ ከእግዚአብሔር ጋር የማይጣጣም ሲሆን፣ በፈጣሪያችን ካልተፈወሰ፣ ካልተስተካከለ፣ ካልተቀየረ በተፈጥሮው ወደ ሞት ያመራል። ከአዳምና ሔዋን ኃጢአት ጀምሮ የተወለደ ሁሉም ሰው “በኃጢአት ተወለደ፣ በበደልም ተፀነሰ” (መዝሙር 51፥5)፤ በትውልድ ሁሉ የሚተላለፈውን ተመሳሳይ መንፈስ፣ የሕይወት እስትንፋስ ይዞ ይወለዳል። ሁላችንም በመጨረሻ ወደ ሞት የሚያመራ ሁኔታ ውስጥ ተወልደናል—እኛ ያልመረጥነው ነገር ግን በውስጣችን ያለ አስጨናቂ ሁኔታ። ስለዚህ መዳን የሞትን ምክንያት ከሰው ልጅ ማስወገድን ይጠይቃል፤ ይህም የፍርሃትና የራስ ወዳድነት የተበላሸ መንፈስ ነው። በእርሱ ፋንታ በእውነት ላይ የተመሠረተ ኃጢአት የሌለበት የፍቅርና የመታመን መንፈስ መተካት ያስፈልጋል። (ይህን ጉዳይ በስፋት ለማወቅ “መዳንና አንተ፦ መዳን በእውነት ምን ማለት ነው?” የተሰኘውን መጽሔታችንን ይመልከቱ።)

እግዚአብሔር ከአፈር አዲስ የሰው አካል ፈጥሮ ኃጢአት የሌለበትን አዲስ የሕይወት እስትንፋስ በውስጡ በመንፈስ ኃጢአት የሌለበት ሰው ማድረግ ቢችልም፣ ያ ሰው በኤደን ከተፈጠረው የሰው ዘር ጋር የተያያዘ አይሆንም ነበር፤ ስለዚህም አዳም በእኛ ላይ ያመጣውን የኃጢአት ችግር ሊፈታ አይችልም ነበር።

በኤደን የተፈጠረውን ያንኑ ሰው ዘር፣ ያንኑ ፍጥረት ለማዳን የሚቻለው መንገድ ክርስቶስ ከዚያው ሕይወት መካፈል ብቻ ነበር፤ ይህንም በማርያም አማካይነት አደረገ (ሮሜ 1፥3)። እንዲሁም አዲስ ኃጢአት የሌለበት የሕይወት እስትንፋስ፣ መንፈስ መጨመር ነበረበት፤ ይህንም በመንፈስ ቅዱስ አደረገ (ማቴዎስ 1፥7)። ከዚያም እንደ ሰው ኃጢአት ሳያደርግ ኖረ፣ የሞትን ምክንያት—የፍርሃትና የራስ ወዳድነትን መንፈስ—ለማጥፋት፣ ለማስወገድ፣ ለማስቀረት፣ ከዚያም በተነጻ ሰውነት እንደገና ተነሳ።

ስለዚህ የክርስቶስን ሞት ለመዳን አስፈላጊ አይደለም ብሎ ለማስወገድ የሚደረግ ማንኛውም ሙከራ የተሳሳተ ነው። መጽሐፍ ቅዱስም የክርስቶስ ሞት ለመዳናችን አስፈላጊ እንደነበረ በብዙ መንገዶች ማስረጃ ይሰጣል።

የመሥዋዕት ሥርዓቱ ረጅም ታሪክ አለው፤ በዚህም የሚሠዋው እንስሳ ክርስቶስን ይወክላል፣ እና ኃጢአት እንዲወገድ ያስፈልጋል። ከሌዋውያን ሕግና ክህነት በፊትም፣ እግዚአብሔር አዳምን፣ አቤልን፣ እና አባቶችን በዚህ ሥርዓት እንዲካፈሉ አስቀድሞ አስተምሯቸው ነበር። በዚህ ሥነ-ሥርዓታዊ ትምህርት ውስጥ የሰውን ሥልጣንና ኃይል በደል ለመግለጥ እንደተዘጋጀ የሚያሳይ ምንም ነገር የለም። ነገር ግን የእግዚአብሔር በግ ሳይሞት የዓለም ኃጢአት ሊወገድ እንደማይችል ያስተምራል (ዮሐንስ 1፥29)።

የኢየሱስ ትምህርት፦ “እውነት እላችኋለሁ፤ የስንዴ ፍሬ ወደ ምድር ወድቆ ካልሞተ ብቻውን ይቀራል፤ ቢሞት ግን ብዙ ፍሬ ያፈራል። ሕይወቱን የሚወድ ያጠፋታል፤ በዚህ ዓለም ሕይወቱን የሚጠላ ግን ለዘላለም ሕይወት ይጠብቃታል” (ዮሐንስ 12፥24-25 NIV84)። አዲስ ሕይወት እንዲወጣ ዘሩ መሞት አለበት—ኢየሱስም ይህን ከመዳን ጋር ያያይዘዋል። እኛም ከአዳም የወረስነውን የፍርሃትና የራስ ወዳድነት ሕይወት መሞት አለብን፤ በፍቅርና በመታመን መንፈስ፣ በክርስቶስ ሕይወት እንደገና መወለድ አለብን። በኢየሱስ ውስጥ እነዚህ ሁለት መንፈሶች ተዋጉ፤ እርሱም ኃጢአት ሳያደርግ ኖረ፣ በአዳም የተበላሸውን ሕይወት ሞተ፣ ከዚያም በኃጢአት የሌለበት የፍቅርና የመታመን ሕይወት ብቻ በሚነቃቃ ሰውነት ተነሳ። ስለዚህም ለሚታዘዙት ሁሉ የመዳን ምንጭ ሆነ (ዕብራውያን 5፥9)።

ይህም በጌቴሴማኔ በተፈጠረው ነገር የበለጠ ይረጋገጣል። ክርስቶስ ኃጢአትን ባያውቅም ኃጢአት ሆነ (2 ቆሮንቶስ 5፥21)፤ ወድቆ ሞትን ቀረበ፣ ከሰማይም መልአክ መጥቶ ሰውነቱን ጥቂት ተጨማሪ እንዲታገስ ባላበረታታው ኖሮ በዚያው በሞተ ነበር (ሉቃስ 22፥43)። 

• • በጌቴሴማኔ፣ ክርስቶስ ሁሉን ለአባቱ አሳልፎ ለመስጠት በመምረጡ የፍርሃትና የራስ ወዳድነትን መንፈስ ማጥፋቱን በዚያው በፈጸመ ነበር። መልአኩ ባላበረታታው ኖሮ፣ ያለ መስቀል ስቅለት በዚያው ሞቱ በተከሰተ ነበር።
  • ይህም መዳን የክርስቶስን ሥጋ መልበስ፣ ኃጢአት የሌለበት ሕይወት፣ በፈቃዱ የተደረገ መሥዋዕታዊና ተተኪ ሞት፣ እና ትንሣኤ እንደሚፈልግ ያሳያል—ይህም እንደ ሕጋዊ ክፍያ ሳይሆን፣ በእውነቱ ከሰው ልጅ የሞትን ምክንያት ለማስወገድና የሕይወትን ምክንያት ለመመለስ ያለው ብቸኛ መንገድ ነበር።
  • ይህ ብዙዎች የሚጠይቁትን ሌላ ጥያቄም ይመልሳል፦ “ክርስቶስ በመስቀል ላይ ባልሞተ ኖሮ፣ ወይም አይሁድ እንደ አዳኛቸው ተቀብለውት ባልገፉት ኖሮ፣ አሁንም በመስቀል ላይ መሞት ያስፈልገው ነበርን?” በጌቴሴማኔ ውስጥ በሞተ ነበር፤ ይህም ኃጢአት ሰውን ከእግዚአብሔር እንደሚለይና ሞትን እንደሚያመጣ፣ እግዚአብሔርም በኃጢአተኛው ላይ እጁን እንደማያነሳ በግልጽ ባሳየ ነበር። ኢየሱስ ፍጹም በሆነ መልኩ ራሱን ባስረከበ ነበር፣ የፍርሃትና የራስ ወዳድነትንም መንፈስ ባጠፋ ነበር፤ እንዲሁም ስለ ሞት ምክንያት እውነቱን እና አብ የሞት ምንጭ እንዳልሆነ ባሳየ ነበር፤ ሰውነትንም አንጽቶ እንደገና በትንሣኤ ተነሳ ነበር።

ኢየሱስ ባልተበረታታ ኖሮ ሞቱ በጌቴሴማኔ ውስጥ በተከሰተ ነበር። ይህም ማለት፣ ክርስቶስ እኛን ለማዳን ተልእኮውን እንዲፈጽም ስቅለት እንደ የሞቱ መንገድ አስፈላጊ አልነበረም፤ ነገር ግን እግዚአብሔር በሌላ ምክንያት ፈቀደው፤ ይህም ሰይጣን እውነተኛ ገዳይ መሆኑን ለመግለጥ እና በግዴታ የሚጫኑ ሕጎችን መቀበል ራሳቸውን እግዚአብሔርን እንደሚያመልኩ የሚናገሩ፣ መጽሐፍ ቅዱስን የሚያምኑ፣ ሰንበትን የሚጠብቁ፣ ትክክለኛ ምግብ የሚበሉ፣ ተገቢውን ልብስ የሚለብሱ፣ ሙሉ አሥራት የሚከፍሉ ሰዎች እንኳን የእግዚአብሔር ጠላቶች ሊሆኑ እንደሚችሉ ለማሳየት ነበር። እነርሱ “ሕግ” በሚባል የግዴታ ዘዴና በኃይል እግዚአብሔርን ራሱን ለመግደል ይጠቀማሉ። ስለዚህ አቅራቢው መስቀሉ የአጋንንታዊና የሰው ሕጋዊ ኃይል ለመግደል እንደሚያገለግል መግለጫ ነው ሲል የሚያቀርበው አቋም ትክክል ነው።

ነገር ግን፣ የክርስቶስ ሞት ለመዳናችን አስፈላጊ አልነበረም ማለት የተሳሳተ ነው።