JINSI YA KUFANYA UTENDAJI WA MEMA KUWE RAHISI KULIKO UTENDAJI WA MABAYA

Hivi karibuni nilisoma yafuatayo katika mwongozo fulani wa somo la Biblia:

Kila mzazi anajua kwamba watoto wao hujifunza kwa kuiga mfano, sivyo? Ni wazazi wangapi wamehangaika kuona watoto wao wakifuata tabia zao mbaya badala ya nzuri? Bila kujali umri wetu, tunaona ni rahisi zaidi kufanya kosa kuliko kufanya lililo sahihi. Hilo ni sehemu ya maana ya kuwa wanadamu walioanguka. “Kwa maana lile ninalotaka kufanya, sifanyi; bali lile ninalochukia, ndilo nifanyalo” (Warumi 7:15, NKJV). Ni nani asiyeweza kujitambua hapa? (msisitizo wangu).[1]

“Unalichukuliaje wazo kwamba, haijalishi umri tulio nao, mara nyingi ni rahisi kutenda maovu kuliko kutenda mema?

Je, hili ni kweli kabisa, kweli ya hali fulani, au si kweli? Ikiwa lina ukweli, ni katika hali gani linakuwa kweli?

Je, wazo hili linapunguza ushindi tulio nao katika Yesu? Je, linapatana na imani kuhusu utakaso, kukua katika Kristo, na kushinda dhambi?

Je, ni sawa na kusema kwamba katika maisha yote tutaendelea kupambana na vishawishi?”

Je, umewahi kupata ushindi wowote juu ya dhambi maishani mwako—maeneo ambayo kwa neema ya Mungu umevuka na kupata msukumo mpya—hadi leo, ingekuwa chungu zaidi na yenye kuumiza kwako kurudia tabia hiyo kuliko ilivyokuwa zamani? Kwa maneno mengine, je, kuna maeneo fulani maishani mwako ambako ni rahisi zaidi kutii kuliko kutotii?

Mfano rahisi: Kwa watoto wadogo, ni rahisi kwao kutotii amri ya kupiga mswaki kuliko kuitii. Wanahitaji kukumbushwa mara kwa mara na kusimamiwa ili watii. Lakini kwako leo, ni nini kilicho rahisi zaidi? Kipi kingekuwa kigumu zaidi kuishi nacho na kukifanya: kuendelea kupiga mswaki kila siku—au kuacha kabisa kupiga mswaki? Kwa nini?

Je, kuna funzo katika mfano huu wa vitendo wa kila siku linalotumika katika kukomaa kwa Mkristo? Turudi kwenye kauli: “Bila kujali umri wetu, tunaona ni rahisi zaidi kufanya kosa kuliko kufanya lililo sahihi.” Je, hii ni kweli kabisa, kweli ya hali fulani, au si kweli?

Mwongozo wa somo ulinukuu: “Kwa maana lile ninalotaka kufanya, sifanyi; bali lile ninalochukia, ndilo nifanyalo” (Warumi 7:15 NKJV).

Tunaelewaje maana ya hili? Je, ujumbe wa Biblia ni wa kushindwa—kwamba bila kujali mema unayotaka kufanya baada ya kuja kwa Kristo, hutaweza kuyafanya? Au kifungu hiki kinaelezea mapambano ya kubadilisha mazoea ya zamani yasiyo na afya na kuyaweka yale yenye afya, jambo linaloweza kutokea tu katika mioyo na akili za wale wanaobaki waaminifu? Kwa maneno mengine, ni wale wanaotii ndio wanaokutana na mapambano haya dhidi ya tabia za zamani.

UONGOFU NA UKUAJI WA KIROHO

Mtazamo wangu ni kwamba uongofu ni uzoefu wa kuzaliwa upya na Roho mpya—Roho wa upendo na uaminifu, Roho wa Kristo—unaoweka moyoni tamaa mpya, misukumo mipya, na vipaumbele vipya. Hapo ndipo safari ya kukomaa kiroho huanza kweli.

Mtu aliyeongoka sasa anatamani kuishi kulingana na mbinu za Mungu na kuanza kuchagua kuzitumia; hata hivyo, ingawa anaongozwa na Roho mpya wa upendo na uaminifu, utu huo bado unafanya kazi juu ya msingi wa ubongo ambao, kabla ya kuzaliwa upya na Roho wa Kristo, ulikuwa umezoea mifumo fulani ya kufikiri, kuhisi, na kutenda. Mifumo hii iliyounganishwa (mazoea) iliyoanzishwa kabla ya uongofu hujitokeza kwa haraka na bila kufikiri sana mtu anapokuwa hajazingatia, na Paulo anaelezea mapambano haya ya kusikitisha katika Warumi 7:15.

Mfano wa mchakato huu ni huu: baada ya kusikia tafiti kuhusu afya ya ubongo zinazoonyesha kwamba kubadilisha mkono unaotumika kupiga mswaki husaidia ubongo kutengeneza njia mpya, kuamsha protini za kinga, na kupunguza hatari ya shida ya akili (dementia), unaamua—kwa kuzingatia ukweli huo—kubadilisha mkono unaotumia kupiga mswaki.

Ni nini kinaweza kutokea jioni ya kwanza unapokwenda kupiga mswaki huku ukizungumza na mwenzi wako au ukisikiliza podikasti? Huenda ukajikuta, bila kufikiri, unapiga mswaki kwa mkono uleule uliouzoea. Baadaye kidogo, unapolala kitandani, unafikiri, “Aa! Nilipaswa kupiga mswaki kwa mkono mwingine!” Je, unajilaumu ukisema, “Mimi ni mtu asiyeweza kubadilika. Sina matumaini. Kwa nini nijitahidi? Nitaendelea kufanya hivi hivi daima”?

Au unatambua kwamba kwa sababu hukuwa unafikiria kuhusu hilo, ulifanya tu kile kilichokuwa tayari kimeunganishwa kwenye ubongo wako? Na kama unataka kuvunja zoea la zamani na kuunganisha jipya, itabidi ufanye nini? Uinuke na upige mswaki tena kwa mkono mwingine. Na kujikwaa huku kwa tabia ya zamani kutaendelea kwa siku nyingi. Mwanzoni, utakuwa katikati ya kupiga mswaki kwa mkono wa kawaida ndipo ukumbuke na ubadilishe; baada ya siku chache, utakuwa unaokota mswaki kwa mkono wa kawaida ndipo ukumbuke na ubadilishe—na kadhalika—hadi hatimaye utaunganisha zoea jipya na kuacha kutumia njia za zamani, ambazo polepole hudhoofika.

Katika kipindi chote hiki cha mabadiliko, cha kujikwaa, cha “kushindwa,” je, umewahi kuwa katika uasi? Hapana! Moyo wako ulikuwa bado umejitolea kufanya jambo jipya, lakini hukuweza kulifanya kiotomatiki na kwa uthabiti bado. Halikuwa bado limeunganishwa; lilihitaji fikra za makusudi kuanzisha jipya na kuepuka la zamani.

Hii ni kweli iwe zoea ni kupiga mswaki, majibu ya kihisia, mifumo hasi ya mawazo, mtindo wa maneno, au mienendo ya tabia. Lakini baada ya kuongoka na moyo mpya, mara tu unapogundua muundo wa zamani, moyo wako mpya husema, “Aa, hiki si kile nilichokusudia kufanya.” Na mara moja unaanza kufanya kwa njia mpya, ukitafuta neema ya Mungu, uwepo wake, msamaha ikihitajika, na nguvu ya kufanikiwa. Hata hivyo, mtu wa aina hii hayuko katika uasi dhidi ya Mungu; ndiyo maana Paulo, baadaye katika Warumi 14, anasema:

Kila kisichotoka katika imani ni dhambi (mst. 23 NIV84).

Na ndiyo maana Biblia inasema:

BWANA haangalii mambo ambayo mwanadamu huangalia. Mwanadamu huangalia sura ya nje, bali BWANA huangalia moyo (1 Samweli 16:7 NIV84).

“Hali ya nje” hapa haimaanishi mwonekano wa kimwili pekee; inajumuisha pia yale wanadamu wanaweza kuona—matendo, tabia, jinsi mtu anavyojiendesha, na utendaji wake. Ingawa Mungu huona hayo pia, lengo lake liko kwenye nia ya moyo, tamanio la kweli na kusudi la ndani, si katika kujikwaa kwa muda mfupi kwa tabia kunakotokea baada ya kuzaliwa upya kutokana na mazoea ya zamani ambayo bado hayajaondolewa. Haya ni mabaki ya uharibifu wa maisha ya dhambi ambayo Mungu anataka uyatambue na uyachukie, ili uendelee kuchagua kuamsha njia mpya na kuacha kuamsha za zamani.

Lakini hakika Mungu hataki uamini uongo kwamba kujikwaa kwako juu ya zoea fulani kunamaanisha hakuna ushindi, kwamba utaendelea kuishi katika dhambi—yaani kutokuamini na uasi—bila kukomaa au kukua.

KUKOMAA KWA MUUNDO, SI KWA UHALALI

“Mtazamo wa adhabu/kisheria (penal substitution) unalenga mambo ya nje—mwonekano wa nje, matendo na tabia. Lakini Mungu ndiye Muumba wetu, naye analenga katika ukweli wa sheria ya mpango wa uumbaji kuhusu wokovu ulivyo kwa hakika—katika moyo, nia, na roho inayochochea tendo. Je, tunaishi katika upendo na uaminifu, na je, tunabaki waaminifu katika safari yetu ya uponyaji tunaposhindwa? Je, tunahuzunika na kukimbilia kwa Yesu tunaposhindwa, tukitamani na tukipitia ukuaji na kukomaa zaidi?”

Ninaweza kukuambia kwamba katika maisha yangu, hivi ndivyo inavyofanya kazi. Nimekuwa na njia fulani zilizokuwa zimeunganishwa za kuona, kufikiri, kuhisi, na kuitikia ambazo zilikuwa zikiwaka bila nia yangu ya kufahamu katika hali fulani. Ingawa moyo wangu ni mpole zaidi kwa ujumla kadiri nilivyopitia kazi ya Mungu ndani yangu, mawasiliano yangu bado wakati mwingine hayafikii mfano wa Kristo. Nami nahuzunika! Inapotokea, nimejifunza kusema, “Ee, mimi mtu mwenye hali duni namna gani! Ni nani atakayeniokoa kutoka kwa biolojia hii dhaifu iliyo na mifumo hii ya zamani iliyounganishwa?” Nami humkimbilia Yesu, na napata neema yake; na kwa muda, amefanya kazi ndani yangu kiasi kwamba ubongo wangu unajipanga upya, mabadiliko yanatokea, na majibu mapya ya kiotomatiki yanakua—na inakuwa rahisi kufanya lililo sahihi na vigumu kufanya lililo kosa.

Kwa kuwa ufahamu huu wa jinsi uhalisia unavyofanya kazi kwa kuendana na sheria za muundo wa Mungu, ndivyo nilivyofupisha sehemu hii ya Warumi 7:

Ninakereka na ninachofanya! Kwa kuwa nimekaribishwa tena katika uaminifu, natamani kutenda yaliyo katika mwafaka na Mungu pamoja na njia na kanuni zake; lakini nakuta kwamba hata ingawa namwamini Mungu, bado tabia zangu za zamani, namna nilivyokuwa nimezoea kujibu hali fulani, mawazo yaliyopangwa awali na mabaki ya uharibifu uliosababishwa na kutoamini na ubinafsi havijaondolewa kikamilifu. Na nikikuta tabia ya zamani ikinisukuma kutenda kwa namna ambayo sasa naiona kuwa chukizo, nakiri kwamba sheria ni chombo chenye msaada mkubwa kinachoonyesha mabaki ya majeraha yanayohitaji kuponywa. Kinachotokea ni hiki: Nimekuja kumwamini Mungu na natamani kutenda mapenzi yake, lakini tabia za zamani na namna nilivyokuwa nimezoea kujibu hali fulani—ambazo hujitokeza karibu kama mwitikio wa haraka katika mazingira fulani—bado hazijaondolewa kabisa na hivyo hunisababisha kutenda mambo nisiyotaka. Najua kwamba akili yangu ilikuwa imeambukizwa kabisa na kutoamini, hofu na ubinafsi, hali iliyopotosha kabisa tamaa na uwezo wangu, kiasi kwamba hata baada ya kutoamini kuondolewa na uaminifu kurejeshwa, madhara yaliyosababishwa na miaka ya kutoamini na tabia za ubinafsi bado hayajaponywa kikamilifu. Kwa hiyo nakuta kwamba mara nyingine ninayo tamaa ya kutenda lililo sahihi, lakini bado sina uwezo wa kutekeleza tamaa hiyo. Kwa maana tabia za zamani na namna nilivyokuwa nimezoea kujibu hali fulani siyo mema ninayotaka kutenda: Hapana! Ni mabaki ya akili yangu ya ubinafsi isiyobadilishwa. Hivyo nikijikuta nikitenda ninachotamani tena kutokufanya, si mimi ninayetenda, bali ni mabaki ya tabia za zamani na namna za kujibu hali fulani ambazo bado hazijaondolewa. Na kwa neema ya Mungu, hivi karibuni vitaondolewa.

Kwa hiyo, napata uhalisia huu ukifanya kazi: Ninapotaka kufanya mema, mazoea yangu ya zamani ya ubinafsi na hisia za hofu zilizobaki zipo pamoja nami. Akilini mwangu, ninafurahia mbinu na kanuni za Mungu, lakini natambua kwamba bado nimeharibiwa na miaka ya kuambukizwa na kutokuamini na kuishi kwa mbinu za Shetani; hivyo, ingawa maambukizi ya kutokuamini yameondolewa, mazoea ya zamani ya hofu na kujikuza bado hunijaribu kutoka ndani. Ee, mimi mtu aliyeharibiwa namna gani! Ni nani atakayeniokoa na kuniponya kutoka kwa ubongo na mwili ulio na maradhi na ulemavu huu? Shukrani ziwe kwa Mungu—kwa maana ametupatia suluhisho la uponyaji kupitia Yesu Kristo Bwana wetu! Kwa hiyo basi, katika akili yangu sasa nimefanywa upya kwa uaminifu kwa Mungu na upendo kwa mbinu zake, lakini ubongo na mwili wangu bado umeharibiwa na miaka ya tabia za kujitakia mwenyewe (Warumi 7:15–25 REM).

Kwa hiyo, ukijikuta una moyo wa kutenda lililo sahihi, lakini mara nyingine unajikuta ukifanya kile ambacho hukukusudia kufanya, usivunjike moyo, wala usidanganyike na uongo kwamba hakuna ushindi. Tambua tu ukweli. Una moyo mpya na roho sahihi kutoka kwa Roho Mtakatifu anayekaa ndani yako, lakini uwezo wako wa kutekeleza tamaa zako mpya unakabiliana na mifumo ya tabia za zamani ambazo huchukua muda kuondolewa na kubadilishwa kwa zile zenye afya. Nenda kwa Yesu, mshukuru kwa wokovu wake na kwa ukweli kwamba hata uko katika mapambano haya, kwa kuwa ni ushahidi wa kazi yake ya wokovu ikifanyika ndani ya maisha yako. Kisha chagua kwa makusudi kutenda yaliyo yenye afya, mema na sahihi, na kwa muda, utajengeka katika jipya na la zamani litaondolewa. Kama Paulo alivyoandika:

Yeyote aliyeunganishwa na Kristo ni kiumbe kipya; yaliyo ya kale yamepita, mapya yamekuja (2 Wakorintho 5:17 GNT).

[1] Adult SDA Bible Study Guide Robo ya 4, 2025, Lessons of Faith From Joshua, uk. 64.