Waarom het God opgelegde wette gebruik as sy regering op ontwerpwet gegrond is?

Onlangs het ek die volgende vraag per e-pos ontvang:

Jou boodskap van ontwerpreg vs keiserlike reg is so opbouend en maak soveel sin – dit is lewensveranderend vir my. Die feit dat Jesus se dood nie ‘n groot betaling deur ‘n woedende God is nie, is eerlikwaar ‘n verligting. Ek weet dat werke en geloof ook ‘n voortdurende bron van bespreking is, maar ek kan beslis sien hoe die Israeliete gevoel het dat dit hulle werke was wat hulle woedende God vereis het. Is dit ‘n wonder dat hulle so gevoel het, terwyl Eksodus alles gaan oor die reëls en spesifikasies wat hulle moes volg? Kan jy verduidelik waarom ‘n liefdevolle God sou eis dat nie-Sabbatsonderhouers “doodgemaak” moet word? Is dit nie ‘n bietjie kras nie? Maak dit God nie ‘n bietjie van ‘n tiran nie? Die boodskap is: “Doen dit of ek sal jou doodmaak.” Die idee dat “God liefde is” is ‘n moeilike beginsel om oor te dra aan ongelowiges as hulle op Eksodus 35:1-3 en Eksodus 31:14 afkom! Kan jy my help om te verstaan?

En ‘n ander persoon het ‘n e-pos gestuur en gevra hoe om Numeri 15:35 te verstaan deur die lens van ontwerpwet,naamlik die opdrag om ‘n man te stenig wat op die Sabbat hout bymekaar gemaak het.

Hoe ons die Bybel verstaan, hang dikwels af van die vooronderstellings wat ons het terwyl ons dit lees. Verstaan ons die agtergrond waarin die geïnspireerde boodskap gegee is? Wat verstaan ons is die probleem wat aangespreek word? Hoe verstaan ons God se wet – glo ons dat dit opgelê word, soos menslike wet, of is dit ontwerpwet? Wat verstaan ons as die sentrale tema van die Skrif? Wat is God se bedoeling, voorkeur en begeerte, en is God se optrede Sy voorkeurmanier van doen of doen Hy wat benodig word vir die mense met wie Hy te doen het, vir hul huidige situasie, behoeftes of begrip?

Lees die Bybel deur ‘n wetlike lens

Baie opregte mense lees die Bybel as ‘n handleiding, ‘n kodeboek, ‘n reëlboek – iets waarna hulle kan gaan en ‘n teks kan vind wat so en so sê en dan sal hulle dit direk op hulle lewe toepas. Maar so ‘n metode lei altyd tot foute, verkeerde toepassing en misverstande omdat dit die gevolg is van die geloof in die leuen dat God se wet soos mensewet funksioneer – ‘n stelsel van opgemaakte reëls wat eksterne toepassing vereis. Vir diegene wat hierdie leuen glo, is dit belangrik om die huidige lys van geldige en aktiewe “wette” te identifiseer en dit te gehoorsaam. So ‘n ingesteldheid lei daartoe dat mense stories soos dié hierbo beskou as bewys dat God ‘n diktator is, die bron van straf, pyn en dood, en dat God se geregtigheid straf vir sonde oplê. Daarom moet ‘n mens beter gehoorsaam wees, anders sal God hulle straf.

Aangesien die Bybel wel spesifieke reëls opteken met opgelegde strawwe wat aan die mense by Sinai en deur Moses gegee is, moet ons wat verstaan dat God se wette in werklikheid ontwerpwette is – die protokolle waarop lewe geskep is om te werk – hierdie verhale moet op so ‘n manier kan verduidelik word dat dit demonstreer dat die gebruik van sulke wette nie eintlik beteken wat wetsaanhangers beweer nie, of, spesifiek dat die tydelike gebruik van opgelegde wet nie aandui dat God se ewige regering op opgelegde wet funksioneer nie.

Waarom het God dan sulke wette gebruik as Sy koninkryk nie so funksioneer nie?

Die antwoord is eenvoudig en reguit: Die reëls wat aan Israel gegee is, was vir die oprigting van ‘n burgerlike regering in ‘n sondige wêreld om orde en stabiliteit te bring vir ‘n opstandige, onregverdige, selfgesentreerde en sondige volk wat nie hergebore harte gehad het om God en ander lief te hê nie, mense wat nie die nuwe verbond ervaar het om ontwerpwet op hulle harte geskryf te hê nie, ‘n volk wat gefunksioneer het volgens dieselfde ek-eerste, vrees-gebaseerde, oorlewing-van-die-sterkste beginsels as die goddelose wêreld rondom hulle, mense wat pas bevry is as slawe van heidene.

Die opgelegde reëls was nie bedoel om voor te stel hoe God se regering werk nie; dit was eerder bedoel om maatskaplike orde onder hierdie sondige volk te vestig om hulle te beskerm teen verval tot binnegevegte, politieke intriges en stamoorloë, wat reeds begin plaasvind het met Korag en sy rebellie, sodat hulle die missie kon bereik waarvoor hulle geroep was – om die menslike weg te wees waardeur die beloofde Messias van Genesis 3:15 sou kom en om die geïnspireerde geskrifte te bewaar.

In Romeine 13 beskryf die apostel Paulus hoe God menslike opgelegde wette deur burgerlike regerings gebruik om orde in ‘n sondige wêreld te bewerkstellig, maar kontrasteer dit met die wet van liefde – God se plan om ons naaste lief te hê wat op die hart geskrywe moet wees. En om mense te help om die noodsaaklikheid te besef om die wet van liefde op hulle harte geskryf te hê, het God wette bygevoeg, beide seremoniële en die Tien Gebooie (Galasiërs 3). Die Tien Gebooie het nie in die hemel bestaan toe Lucifer in opstand gekom het nie; dit is ‘n geskrewe kode wat spesifiek vir sondige mense aangepas is. Engele het nie ‘n wet om hul moeders te eer nie (omdat hulle nie moeders het nie), dat sondes na hul nageslagte oorgedra word (omdat hulle nie voortplant nie), of om nie owerspel te pleeg nie (omdat hulle nie trou nie).

Jesus het gesê, “My koninkryk is nie van hierdie wêreld nie. As dit was, sou my dienaars veg om te verhoed dat ek deur die Jode in hegtenis geneem word. Maar nou is my koninkryk van ‘n ander plek” (Johannes 18:36 NIV84).

Jesus het nie gesê dat Israel Sy koninkryk is nie, maar dat Sy koninkryk nie op hierdie aarde gevind word nie, en dit het Israel ingesluit omdat Israel deur dieselfde metodes as die res van die wêreld gewerk het – om wette in te stel wat gefokus het op gedrag met eksterne afgedwingde strawwe.

Maar God was die een wat Israel sy opgelegde wette gegee het – waarom?

Om beide ‘n beskermende skans en ‘n diagnostiese instrument te verskaf om die mense te oortuig van hul terminale sondetoestand, wat ontwerp is om hulle te lei om hul harte aan God oor te gee sodat hulle die nuwe verbond kon ervaar, hulle herskep kon word en Sy lewende ontwerpwet van liefde in hulle harte en gedagtes herstel kon word (Jeremia 31:33; Hebreërs 8:10). Dawid het dit verstaan toe hy gebid het,

Maar U verwag waarheid in die hart. U leer my om wysheid te besit. … Skep vir my ‘n rein hart, o God. Gee my ‘n nuwe, standvastige gees (Psalm 51:6, 10 NLV11).

Lees die Bybel deur die lens van die werklikheid

Om die moeilike gedeeltes van die Skrif te verstaan, vereis dat ons die werklikheid begryp, die ware probleem van sonde – wat nie reëloortreding en wetlike probleme is nie, maar ‘n verandering van gesteldheid, om “dood te wees in oortreding en sonde” (Ef 2:1), ‘n terminale sondetoestand wat tot die dood lei sonder genesing van God (Jakobus 1:15).

Toe Adam en Eva gesondig het, het hulle hulleself verander, hulleself uit harmonie met die lewe gestel en hulleself met die dood besmet. En omdat ons almal van Adam en Eva afstam, is ons almal in sonde gebore, verwek in ongeregtigheid (Psalm 51:5) – ons is almal gebore met ‘n terminale toestand.

Maar God het ons te lief om ons te laat sterf (Joh. 3:16), so onmiddellik nadat Adam en Eva gesondig het, het Hy belowe om die Messias te stuur om die mensdom uit sy terminale toestand te red (Genesis 3:15). Die hele Ou Testamentiese narratief is die verhaal van God wat daardie belofte vervul en Satan wat werk om dit te probeer stop. Satan het amper daarin geslaag om die plan te voorkom toe hy die hele bevolking van die wêreld voor die Vloed mislei het om hulle harte permanent teen God te verhard – almal behalwe een man en sy familie. Maar God het in liefde, in barmhartigheid, terapeuties opgetree om die weg vir die Messias oop te hou om die mensdom te red. (U kan meer hieroor lees in ons blogs Die Vloed En Die Vraag Of God Doodmaak, Deel 1 en Deel 2.)

Na die Vloed verskuif die Bybel van ‘n wêreldwye fokus na die familie van Abraham, wat weer nader fokus deur Isak en toe Jakob, omdat dit deur hulle nageslag is dat die beloofde Messias sou kom.

Die rol van Israel

In die tyd toe die verskillende wette aan Israel gegee is, was God besig om hulle as ‘n nasie te vestig, ‘n georganiseerde groep sondige mense wat nie Sy vriende geword het, soos Abraham geword het nie, maar wat Hy wou hê Sy vriende moes wees. Maar omdat hulle nie met nuwe harte wedergebore is nie, omdat hulle nog onbekeerd was en dus deur vrees en selfsug regeer is en onbetroubaar was, het God ingegryp om ‘n samelewing te vestig wat in hierdie wêreld van sonde sou funksioneer en oorleef, ‘n samelewing wat sou bestaan uit ‘n paar van Sy lojale vriende (wat nie die geskrewe wet nodig gehad het nie omdat God se ontwerpwet op hulle harte geskryf was), maar ook baie meer rebelle en onregverdige afgodedienaars (wat wel die geskrewe wet nodig gehad het om te diagnoseer en orde te voorsien – 1 Timoteus 1:8-11). God het dus ‘n burgerlike gedragskode ingestel om boosheid te beperk en samelewingsverval in ‘n wêreld van sonde te voorkom – wat die wette en strawwe ingesluit het waarna verwys word in die e-posse hierbo.

God se vestiging van die oppergesag van die reg in hierdie wêreld van sonde verteenwoordig egter nie die ewige regering van God nie, maar is deel van Sy ontferming, deel van Sy genade, barmhartigheid en liefde, wat demonstreer hoe God gewillig is om af te kom en sondige mense te ontmoet waar ons is en te voorsien wat ons nodig het om die weg vir die Messias oop te hou, wat geleer het van ‘n nuwe koninkryk met ‘n nuwe wet en nuwe metodes wat op harte en in gedagtes geskryf is en nie op kliptablette of in regsinskrywings nie.

Soos Jesus gesê het:

“Wanneer Ek vir julle sê dat God se nuwe wêreld hier is, bedoel Ek nie dat dit iets is wat julle met die blote oog kan sien nie. Mense kan byvoorbeeld nie sê: ‘God se nuwe wêreld is in daardie dorp’ of: ‘God se nuwe wêreld is hier in ons stad’ nie. Nee, God se nuwe wêreld is iets wat binne-in jou lewe gebeur (Luk 17:20, 21 DB’06).

God se opgelegde wet was tydelik

Om die mensdom te red, moet God vrees en selfsug uit ons harte uitroei en Sy lewende wet van liefde in ons harte en gedagtes inskryf (Hebreërs 8:10). Dit kan nie gedoen word deur opgelegde wetgewing, wat wettige toepassing is met dreigemente van straf nie. Dit kan slegs deur waarheid en liefde gedoen word terwyl wesens vrye keuse het – die ewige eienskappe, kragte en wette van God. Dit is waarom Paulus geskryf het “dat God se goedertierenheid jou tot bekering wil lei” (Romeine 2:4).

En wanneer ons teruggewen word om op God te vertrou, wanneer ons ons bekeer, ontvang ons Jesus Christus in ons harte as ons Vriend en Verlosser. En Jesus pas Sy geneesmiddel toe, wat Hy bereik het as ons menslike plaasvervanger. Maar vir Jesus om ons Verlosser te word, moes Hy as ‘n mens gebore word – Hy moes deel word van die spesie wat van Adam afstam. Hy moes deel hê aan hierdie gevalle mensdom om hierdie gevalle mensdom te genees. En Jesus het dit vir ons gedoen. Maar om Jesus dit te laat doen, moes God ‘n deel van die mensdom bewaar deur wie Hy gebore sou word – saam met die geïnspireerde rekord waardeur Jesus, as ‘n mensekind, sou leer, net soos ons van die hemel se openbarings sou leer.

God het dus burgerlike wette met siviele strawwe voorsien om ‘n mensegemeenskap van orde te skep om die vernietiging en verdwyning van die nageslag deur wie die Messias sou kom, te voorkom.

Waarom was die strawwe so swaar?

Maar die vraag ontstaan steeds: Waarom die doodstraf vereis vir sulke geringe oortredings? Kon God nie mindere strawwe gebruik het as steniging vir die optel van hout op die Sabbat nie?

Weereens moet ons die konteks onthou: Alle mense sedert Adam sterf aan ‘n terminale sondetoestand. Sonder Jesus, sou elke enkele mens vir ewig sterf – insluitend die man wat gestenig is vir die Sabbatsverbreking. Ons moet ook onthou dat elke dood wat in die Skrif opgeteken is, is wat die Bybel die “eerste dood” of slaapdood noem; dit is nie die dood wat ewig is nie, nie die dood wat die straf vir sonde is nie. God se instruksies om mense te stenig, het dus nie hulle bestaan beëindig nie; dit het eerder hulle bestaan onderbreek deur hulle aan die slaap te maak – want hulle sal weer opstaan in een van twee opstandings.

Weereens, die doel om sommige op hierdie manier aan die slaap te maak, was om die weg vir die Messias oop te hou sodat Hy Sy skepping kon red.

Om hierdie waarhede te verstaan, bevestig vir ons dat hierdie Ou Testamentiese instruksies en optrede deur God nie God was wat sonde gestraf het nie. Volgens die Skrif is daar net een straf vir sonde: ewige nie-bestaan – waarom? Omdat onherstelde sonde ‘n mens skei van God, wat die bron van lewe is, en ‘n mens buite die bloudruk hou wat God die lewe geskep het om op te werk. God hoef nie hierdie straf op te lê nie; dit is onvermydelik as ‘n mens nie herstel word tot eenheid met God nie. Niemand in die geskiedenis het nog hierdie ewige dood gesterf nie.

So hoekom die steniging, ‘n straf wat vir ons so swaar lyk? ‘n Goeie manier om die rede te demonstreer, is om ‘n ware verhaal te vertel wat in 2006 gebeur het, een wat deur John Hendren vir National Public Radio berig is.

Hendren wou uitvind waarom soveel Irakese burgerlikes in die oorlogsone sterf – was dit oorlogsverwant of ander faktore? Wat hy ontdek het, was verstommend. Hy het berig oor ‘n kruidenierswinkel en drie werknemers wat doodgeskiet is en die winkel wat met ‘n brandbom gebombardeer is omdat hulle nie hul groente vertoon het soos die plaaslike geestelike vereis het nie. Die geestelike het aangekondig dat selderystingels nie langs tamaties vertoon moet word nie, aangesien ‘n mens ‘n losweg gekoppelde seksuele konnotasie kon kry. Omdat die kruidenier wel sy groente op hierdie manier vertoon het, is die vier mense gedood en die winkel is met ‘n brandbom gebombardeer.

Nou, na jou oordeel, as jy die landdros van Bagdad was, wat is ‘n ernstiger misdaad: seldery langs tamaties opstel of dronk bestuur? En sou jy die doodstraf vir dronkbestuur gee? Natuurlik nie! Maar wat as jy ‘n volk regeer wat glo dat selderystingels langs tamaties ‘n misdaad is wat met die dood strafbaar moet wees? Watter straf sal jy vir dronkbestuur moet gee om mense te laat besef dat dit ten minste net so ernstig is? As u ‘n boete van R500 vir dronkbestuur gegee het, maar hulle glo dat die seldery/tamatie-kombinasie die doodstraf waardig is, hoe ernstig sou hulle dronkbestuur opneem?

So het God die mense ontmoet waar hulle was en ‘n burgerlike regering gestig wat in hierdie sondige wêreld nodig sou wees om orde te sorg onder mense wat nie God se wet op hulle hart geskryf het nie – alles met die doel om die weg na die Messias te beskerm sodat Hy die mensdom van die ewige dood kon red. En toe die Messias kom, het Hy die waarheid geleer wat nog altyd waar was, maar die mense het nog nie verstaan nie:

Julle het gehoor dat daar gesê is: “Oog vir oog en tand vir tand.” Maar Ek sê vir julle: Moenie ‘n slegte mens weerstaan nie. As iemand jou op die regterwang slaan, draai ook na hom die ander. En as iemand jou wil dagvaar en jou onderkleed wil neem, laat hom ook jou mantel kry. As iemand jou dwing om een myl te loop, stap twee myl saam met hom. Gee aan die een wat jou iets vra, en moenie wegdraai van die een wat by jou wil leen nie. Julle het gehoor dat daar gesê is: “Wees lief vir jou naaste en haat jou vyand.” Maar Ek sê vir julle: Wees lief vir julle vyande en bid vir dié wat julle vervolg, sodat julle kinders van julle Vader in die hemel kan wees (Matthéüs 5:38-45 NIV84).

Wanneer ons God se ontwerpwette vir die lewe verstaan, die ware probleem van sonde, en God se oplossing daarvoor binne die konteks van die Groot Stryd, dan verstaan ons presies wat God gedoen het en projekteer ons nie ons menslike idees van opgelegde wette in die teks nie. In plaas daarvan verstaan ons die teks in sy konteks, in die lig van die hele geïnspireerde verslag wat ooreenstem met God se ontwerpwet, metodes en beginsels.